Effectief oplossen van problemen in de klas

In een klas met 30 leerlingen is de kans groot dat je vroeg of laat tegen problemen aanloopt. Problemen in alle soorten en maten zoals:

• leerproblemen
• ontwikkelingsstoornissen zoals bijvoorbeeld PDD-NOS, ADHD, NLD of Gilles de la Tourette
• (faal) angst
• depressieve gevoelens
• opstandig gedrag
• agressief gedrag
• enz.

Dergelijke problemen kunnen je als leerkracht of docent veel stress bezorgen. Er gaat vaak zoveel aandacht en energie naar zo’n probleem dat je te weinig tijd of aandacht overhoudt voor de andere noodzakelijke dingen. Of je merkt dat de sfeer in de klas zó negatief beïnvloed wordt, dat andere leerlingen er onder lijden. Om nog maar te zwijgen over wat het met jou doet………………

Voor de meeste problemen vind je adequaat een oplossing. Je hebt in de loop der jaren een manier ontwikkeld om ze het hoofd te bieden.

Maar soms loop je tegen zaken aan die je niet via de voor jou gebruikelijke methode kunt oplossen. Misschien omdat het een uitzonderlijk moeilijk probleem is. Misschien omdat je zelf wat minder lekker in je vel zit waardoor je wat minder flexibel en creatief kunt denken dan normaal gesproken.

In die gevallen is het uitermate handig om met een vast stramien - of een stappenplan - voor het oplossen van problemen te werken. Dat geeft je houvast, het helpt je helder te krijgen wat er precies aan de hand is, of je hulp van anderen moet inroepen en hoe het probleem op korte termijn aangepakt kan worden.

In goede tijden zet je dergelijke stappen automatisch. Als je moe bent, veel op je bord hebt liggen of persoonlijk geraakt wordt door een bepaald probleem, verlies je dit automatisme. Een systematisch stappenplan helpt je dan uit de vicieuze cirkel van probleem ervaren – nadenken – iets proberen – meer nadenken – probleem ervaren – nog meer nadenken – enz.

De methode om problemen in de klas op te lossen bestaat uit de volgende stappen:

1. Beschrijf het probleem waar je in de klas mee wostelt in detail.
   Denk hierbij aan antwoorden op vragen zoals: Wat gaat er mis? Wie of wat veroorzaakt dit? Wie heeft er last van? Welke omstandigheden zijn van invloed op het ontstaan van het probleem (oftwel: wanneer is het probleem er wel en wanneer niet? Wat is er dan anders?) Wat gebeurt er precies? Wat is jouw reactie?

2. Haal de kernelementen eruit
   Noteer zeer kort de kernelementen van het probleem, bijvoorbeeld: woede-uitbarsting leerling X, onveiligheid in klas, pesten, uitlachen, onduidelijk wat zijn gedrag veroorzaakt, vraagt teveel aandacht

3. Bepaal de twee of drie meest zwaarwegende aspecten
   Benoem wat het meeste ‘last’ oplevert voor jou, het kind zelf of de andere leerlingen.

4. Brainstormen over deeloplossingen voor deze twee of drie aspecten
   Let op! Brainstormen betekent dat je alle mogelijke oplossingen noteert, zonder dat je een oordeel velt over de bruikbaarheid van deze oplossingen. Zoek, alleen als het probleem daar aanleiding toe geeft, naar oplossingen door hulp in te roepen van anderen. Zorg wel dat dit ‘brainstorm’-oplossingen blijven – ook wat je hier noteert is niet in marmer gebeiteld! Denk bij het elders zoeken naar potentiële oplossingen bijvoorbeeld aan experts, internet of collega’s. Voorkom dat je verdrinkt in je zoektocht door gebruik te maken van timeboxing zoals beschreven in het artikel Meer doen in Minder tijd.  

5. Voer de Quick-Wins in
   Bepaal welke brainstormoplossingen met de minste moeite het meeste resultaat opleveren of het snelste ‘lucht’geven. Quick-Wins zijn niet per se oplossingen voor het volledige probleem. Ze geven echter wel snel resultaat (wat een positieve invloed zal hebben op de betrokkenen) of zorgen voor (tijdelijke) rust in de situatie.

6. Ga na wat het effect van de Quick-Wins is – stel eventueel bij

7. Voer de overige maatregelen in die de twee of drie meest zwaarwegende aspecten oplossen
   Kies de meest adequate oplossingen die op basis van je brainstorm naar voren zijn gekomen om de 2 of 3 meest zwaarwegende aspecten aan te pakken

8. Ga na wat het effect is van de aanvullende maatregelen – stel eventueel bij

9. Herhaal het stappenplan voor andere aspecten van het probleem die nog om een oplossing vragen
   Soms zal een probleem volledig verdwijnen nadat je maatregelen hebt genomen om de twee of drie meest zwaarwegende aspecten op te lossen. Er zijn echter ook gevallen waarin de aanpak van de zwaarwegende aspecten weliswaar 'lucht' geeft, maar er (veel) meer nodig is om het probleem daadwerkelijk op te lossen. In die gevallen is het belangrijk om het stappenplan te herhalen vanaf stap drie. Overigens zul je bij het bedenken van oplossingen voor de andere aspecten vaak merken dat je hiervoor al heel veel input hebt genoteerd tijdens je 1e brainstormfase.

Veel succes!!